Hücresel Boyutta Epidermolizis Bülloza Neden Olur?

Yeni teşhis almış ailelerin büyük bir şaşkınlıkla sorduğu temel soru genellikle Epidermolizis bülloza neden olur şeklindedir. Tıbbi olarak bu sorunun kaynağını anlamak için cildimizin mikroskobik yapısına, yani hücrelerin birbiriyle nasıl tutunduğuna bakmamız gerekir.

İnsan derisi başlıca iki ana katmandan oluşur: Üst deri (epidermis) ve alt deri (dermis). Sağlıklı bir insanda bu iki katman birbirinden bağımsız hareket etmez. Adeta bir “çelik halat” veya güçlü bir “yapıştırıcı” gibi çalışan yapısal proteinler sayesinde bu iki katman birbirine sımsıkı kilitlenmiş durumdadır.

Protein Eksikliği Epidermolizis Bülloza Neden Olur Mu?

Evet, hastalığın hücresel düzeydeki kesin yanıtı yapısal proteinlerin eksikliğidir. Bahsettiğimiz bu çelik halatların ana maddesi Keratin, Laminin ve Kolajen (özellikle Tip VII) adı verilen proteinlerdir.

Peki cildin ayrışmasına yol açan bu zafiyet yani Epidermolizis bülloza neden olur? Vücut, DNA’daki bir üretim hatası nedeniyle bu bağlayıcı proteinleri hiç üretemez ya da defolu (zayıf) üretir. Yapıştırıcısı olmayan iki kağıdın sürtünmeyle hemen kayıp ayrılması gibi, hastanın cilt katmanları da en ufak bir sürtünmede birbirinden kopar ve araya sıvı dolarak kabarcık (bül) oluşturur.

Genetik Boyutuyla Epidermolizis Bülloza Neden Olur?

Hücresel proteinlerin neden üretilemediğini anlamak için DNA şifremize inmemiz gerekir. ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) veri tabanında da açıkça belirtildiği üzere, hastalık çevresel faktörlerden değil, tamamen genetik (kalıtsal) mutasyonlardan kaynaklanır.

Kısacası, bu hastalık annenin hamilelikte yediği bir gıdadan, geçirdiği bir enfeksiyondan veya bir kazadan dolayı oluşmaz. Bebeğe ebeveynlerinden aktarılan genlerdeki “protein üretim talimatlarının” silinmiş veya hatalı yazılmış olmasından kaynaklanır.

Kalıtım Yolları: Baskın ve Çekinik Genler

Akraba evlilikleri sıklıkla bu genetik hastalıkla ilişkilendirilir. Genetik aktarım bağlamında Epidermolizis bülloza neden olur sorusunun yanıtı iki temel kalıtım modelinde incelenir:

Otozomal Dominant (Baskın) Kalıtım

Hastalığın ortaya çıkması için ebeveynlerden sadece birinin (anne veya baba) hatalı geni çocuğa aktarması yeterlidir. Bu durumda ebeveynin kendisi de genellikle hastadır. Çoğunlukla hastalığın “Simplex” adı verilen daha hafif tiplerine yol açar.

Otozomal Resesif (Çekinik) Kalıtım

Bu en kritik aktarım yoludur. Hem annenin hem de babanın “taşıyıcı” olması, yani hatalı genin birer kopyasını vücutlarında sessizce barındırması gerekir. Taşıyıcı ebeveynler tamamen sağlıklıdır ve hastalığı bilmezler. Akraba evlilikleri, aynı aile ağacındaki hatalı çekinik genlerin bebekte birleşme (yüzde 25 ihtimal) riskini çok büyük oranda artırır ve genellikle en şiddetli EB tipleri bu yolla ortaya çıkar.

Hangi Özel Gen Mutasyonları Epidermolizis Bülloza Neden Olur?

Tıp dünyası bugün bu hastalığa neden olan en az 18 farklı gen mutasyonu tespit etmiştir. Bu genlerdeki spesifik hatalar hastalığın tipini (Simplex, Junctional, Distrofik) belirler.

• KRT5 ve KRT14 Genleri: Bu genlerdeki mutasyonlar üst derideki keratin proteinini bozar ve “Simplex” formuna neden olur.
• LAMB3, LAMA3 ve LAMC2 Genleri: Derinin ara katmanındaki (Laminin-332) yapıştırıcı proteini engeller. En tehlikeli tiplerden olan “Junctional (Bağlantısal)” forma yol açar.
• COL7A1 Geni: Alt deriyi üst deriye adeta çivileyen Kolajen Tip VII proteininin üretimini durdurur. İleri derecede yara izi bırakan “Distrofik” forma neden olur.

Hastalığın Nedenleri Hakkında Sıkça Sorulan Sorular